Pantheon Tapınağı: Bir Silindir ve Küre Harmonisi

0
316
Roma'daki pantheon Tapınağı.
Pantheon Tapınağı, Roma.

Pantheon Tapınağı, Roma’daki en eski Pagan tapınağıdır. Yunan mitolojisindeki 12 Olimpos tanrısına adanmış bir tapınak. Adını da buradan alıyor. “Pantheion” Yunanca’da bütün tanrıların tapınağı anlamına geliyor.

MS.609 yılına kadar bir Pagan tapınağı olan Pantheon, imparator Phocas zamanında kiliseye çevrildi.

Ne Zaman Yapıldı?

M·AGRIPPA·L·F·COS·TERTIVM·FECIT

Pantheon’nun girişindeki bu yazı tapınağın kim ve ne zaman yapıldığına dair bilgiler içeriyor. “Marcus Agrippa, Lucius’un oğlu, üç kez konsolos olan, bunu yaptı.” anlamına geliyor. Roma lejyonlarının komutanı ve İmparator Augustus’un baş danışmanı olan Marcus Agrippa, tapınağı MÖ.27 yılı civarında yaptırıyor. Mimarının kim olduğu hakkında herhangi bir kayıt bulunmuyor.

Çıkan yangınlar Pantheon’a büyük zarar verdi. Hatta 110 yılındaki yangından sonra Agrippa’nın Pantheon’undan geriye pek birşey kalmadı.

Antik Roma’da, binaların yapımında kullanılan tuğlalara yapıldıkları dönemi belirten damgalar basılırdı. Buradan yola çıkarak yapılan çalışmalarda, bugün gördüğümüz Pantheon’un büyük kısmının Hadrian zamanına ait oluğu anlaşıldı. Bundan dolayı, Pantheon Tapınağı’nın MS. 120-124 tarihleri arasında Hadrian zamanında yapıldığı kabul ediliyor.

Pantheon içerisi.
Pantheaon’un iç mekan.

İnşa edildikten 1900 yıl sonra hala ayakta kalan nadir Antik Roma yapılarından biridir. Roma’ da en çok ziyaret edilen yerler arasında yer alıyor.

Mars, Venüs ve Sezar

Agrippa, bu yapıyı İmparator Augustus’a ithaf etmek ve Pantheon’un içindeki nişlerden birine onun heykelini yerleştirmek ister. Augustus kabul etmez. Bunun üzerine Pantheon’un içerisine aralarında Mars ve Venüs heykellerinin de bulunduğu nişlerden birine Jül Sezar‘ ın heykeli yapılır. Dışarıya da, Augustus ve Agrippa heykelleri yapıldığı bazı notlarda yer alıyor.

Sezar’ın Venüs’ün soyundan geldiğine inanılıyordu. Olimpia tanrıları arasına Sezar heykeli yapılarak bir nevi o da tanrısallaştırılıyor.

Bu heykellerin hiçbiri günümüze kadar gelemedi.

Agrippa, Pantheon’un kapısını Augustus’un mezarına bakacak şekilde yapar. Bu şekilde ona gizli bir ithafta bulunur.

Sant’Angelo Kalesi’nden Roma ve Pantheon manzarası.

Işık Oyunları

Pantheon’a girer girmez tepedeki daire şeklindeki boşluk dikkati çekiyor. Okuli ya da Pantheon’un gözü deniyor. Bu daire kubbe için bir kilit taşı görevi görüyor. O günün teknolojisiyle bu boyutlarda tam kapalı kubbeler yapılamıyordu. Tam kapalı kubbe tasarımı ancak Ayasofya ile birlikte mümkün oldu.

Ayrıca, Pantheon’un tek ışık kaynağı tepedeki bu göz. Gün içerisinde, buradan geçen güneş ışınları yapının içerisinde çeşitli yerlere yansıyor. 21 Nisan tarihi Roma’nın kuruluşu olarak kabul ediliyor. Bu tarihte tam öğle vakti güneş giriş kapısını aydınlatıyor. Tam bu saatte, imparator içeri giriyor ve Pantheon güneşin ışınlarıyla onu aydınlatıyor.

Pantheon'un gözü.
Pantheon’un gözü (okuli).

Mimari Özellikleri

Pantheon, giriş kısmı ve rotonda denilen kubbeli yuvarlak ana yapıdan oluşuyor. Girişte her biri 50 ton ağırlığında tek parça halindeki 16 tane granit sütun kullanılmış.

Ana yapı bir silindir ve silindir içerisine yerleştirilmiş silindirle aynı çapa sahip bir küreden oluşuyor. Basit bir plan. Ama bu boyutlarda bir yapı için müthiş bir matematik ve mühendislik gerektiriyor.

Kubbe 5 sıradan oluşan 28 parçaya bölünmüş. 28 sayısı kendisini bölen sayıların toplamına eşit (1+2+4+7+14). Yani mükemmel sayı. Bu sayılardan çok da fazla yok; 6, 28, 496, 8128. Bu sayılara görsellik ve güzellik ile matematik, müzik, geometri ve astronomi arasındaki köprü de diyebiliriz.

Pantheon’un yapımında kullanılan taşlar Yunanistan ve Mısır’dan getirildi. Beyaz mermerler Atina yakınlarındaki Penteli Dağı’ndaki taş ocağından çıkartıldı. Parthenon’un yapımında da bu taşlar kullanılmıştı. Pembe granitler Aswan’dan, beyaz granitler Kızıl Deniz ve Nil Nehri arasındaki Mons Claudianus ‘dan getirildi.

Rönesansa İlham Veren Yapı

Floransa’ lı mimar Brunelleschi, Donatello ile birlikte Roma’ ya geldiğinde kubbenin sırrını çözmek için Panteon’ nun çatısına çıkar. Kubbenin iki katmanlı ve katmanlarının birbirini destekleyerek yapıldığını görür. Floransa’ ya döndüğünde kubbesi bir türlü tamamlanamayan Floransa Katedrali’ nin kubbesini yapar. Brunelleschi, Roma’ da incelediği antik yapıları Floransa’ da tekrar yorumlayarak Rönesans’ ı başlatan kişi olur.

Gezi Notları

  • Pantheon’ un içerisinde en çok ilgi gören yerlerden biri de Raphael’in mezarıydı.
  • Pantheon’ un kubbesindeki bakır kaplamayı görmek için yüksek bir yerlere çıkmalısınız. Sant’Angelo Kalesi ya da Azin Petrus Bazilikası’nın tepesi Pantheon’u yukarıdan keşfedebileceğiniz yerler.
  • Pantheon’ a girişler ücretsiz.
  • Buradan Pantheon’ un içerisinde sanal bir gezintiye çıkabilirsiniz.

Roma mimarisinin ve mühendisliğinin en büyük örneklerinden bu tarihi yapıyı görmek bir Roma seyahatinin olmazsa olmazı. Roma’da diğer gezilecek yerler hakkında bu yazıya bakabilirsiniz: Roma Gezilecek Yerler: Güzel meydanlar diyarı

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here